Zoals ik in mijn vorige artikel aangaf, nam ik namens onze stichting deel aan de OVSE-conferentie over de Menselijke Dimensie. Tijdens de eerste week van de conferentie bevond ik mij in Warschau; mijn notities en observaties zijn dan ook gebaseerd op wat ik in die periode persoonlijk heb meegemaakt.
In mijn eerdere artikel gaf ik algemene informatie over de conferentie en verwees ik naar de openingssessies. In dit stuk richt ik mij op de vraag of de mensenrechtenschendingen in Turkije — een onderwerp dat nauw aansluit bij het werk en de missie van onze stichting — ter sprake kwamen, en zo ja, in welke context.
Eerlijk gezegd kreeg dit onderwerp, vanwege de voortdurende oorlog tussen Rusland en Oekraïne die heel Europa direct bedreigt, weinig ruimte in de hoofdsessies. Toch werden de mensenrechtensituaties in de Centraal-Aziatische landen en de schendingen in verband met het conflict tussen Azerbeidzjan en Armenië uitvoerig besproken, met bijdragen van zowel staatsgebonden als onafhankelijke NGO’s.
Opmerkelijk was dat de enige mensenrechtenkwestie met betrekking tot West-Europa werd aangekaart door een Catalaanse deelnemer, die sprak over schendingen tegen Catalanen in Spanje.
De Verenigde Staten, eveneens een OVSE-deelnemende staat, kwamen evenmin uitvoerig aan bod, ondanks de recente democratische achteruitgang en mensenrechtenschendingen aldaar. Op dat onderwerp zal ik later terugkomen; nu richt ik mij op Turkije.
Verwijzingen naar Turkije
Volgens mijn notities werd er — naast bijdragen van Turks-Nederlandse vertegenwoordigers — op de volgende momenten naar Turkije verwezen:
- Tijdens de openingstoespraak wees Berit Lindeman, secretaris-generaal van het Noors Helsinki Comité, erop dat in sommige deelnemende staten kritische stemmen gevangen werden gezet, en noemde zij het toenemende aantal politieke gevangenen in Turkije.
- De permanente vertegenwoordiger van Zweden sprak in zijn openingswoord zijn zorg uit over de verontrustende ontwikkelingen in Turkije op het gebied van mensenrechten. In de hoofdvergadering over persvrijheid benadrukte hij bovendien dat de mediavrijheid in Turkije ernstig bedreigd is.
- Een NGO-vertegenwoordiger verwees eveneens naar de gevangenschap van journalisten in Turkije.
- Tijdens de sessie over rechterlijke onafhankelijkheid verklaarde Mariarosaria Guglielmi, voorzitter van MEDEL en Italiaanse rechter, dat haar organisatie de rechtsstaat in Europa en daarbuiten op de voet volgt. Zij benadrukte dat na de couppoging van 2016 duizenden advocaten, rechters en gerechtelijke ambtenaren in Turkije zijn ontslagen of gearresteerd. Ook herinnerde zij eraan dat de Turkse MEDEL-vereniging is ontbonden en dat haar voorzitter — Murat Arslan, laureaat van de Václav Havel-prijs voor de Mensenrechten (2017) — nog steeds gevangen zit.
Parallelle Sessies met betrekking tot Turkije
Tijdens de nevensessie “Ballingschap is niet veilig” vertelde een Oeigoerse journalist dat hij jarenlang in Turkije had gewoond, maar het land moest verlaten toen de Turkse regering begon met de uitlevering van Oeigoeren aan China. Hij sprak over een vriend die vanuit Turkije naar China was gedeporteerd, in een kamp terechtkwam en daar is overleden.
In dezelfde sessie vertelde een Azerbeidzjaanse journalist dat zijn accreditatie na een bezoek de president van Azerbeidziaan aan Istanboel werd ingetrokken. Hem werd opgedragen Turkije binnen tien dagen te verlaten, anders zou hij worden uitgezet. Omdat hij geen visum kreeg voor een ander land, werd hij uiteindelijk naar Azerbeidzjan gedeporteerd, waar hij twee jaar in eenzame opsluiting doorbracht.
In een andere sessie, “Achter Tralies”, vertelde een Turkmeense journalist met de Nederlandse nationaliteit dat hij tijdens een vakantie in Antalya op de luchthaven werd vastgehouden en vier uur lang werd verhoord, alvorens hij om redenen van “nationale veiligheid” werd teruggestuurd naar Nederland. Hij verklaarde dat vijf van zijn bekenden vanuit Turkije naar Turkmenistan waren uitgezet en sindsdien spoorloos zijn.
Deze getuigenissen toonden aan dat repressieve regimes niet alleen een bedreiging vormen voor hun eigen burgers, maar ook voor iedereen die in dergelijke landen een toevluchtsoord zoekt.
In dezelfde sessie sprak ook, journalist van de Media and Law Studies Association (MLSA) uit Istanboel, over de mensenrechtensituatie in Turkije — zij het, naar mijn mening, vanuit een vrij beperkte invalshoek. Hierop zal ik in een volgend artikel uitgebreider terugkomen.
Bijdragen van Turks-afkomstige deelnemers
Daarnaast een mensenrechtenadvocaat en vertegenwoordiger van de in Brussel gevestigde Solidarity with Others Foundation, en Professor uit Berlijn, meerdere malen het woord tijdens de hoofdsessies. Zij gingen diepgaand in op de mensenrechtenschendingen in Turkije na de couppoging van 2016 — waaronder willekeurige arrestaties, onwettige praktijken en onmenselijke behandeling — en benadrukten dat tienduizenden mensen gevangen zijn gezet en meer dan 100.000 hun baan verloren. Zij riepen de OVSE-lidstaten op om de beschikbare mechanismen te gebruiken en niet te zwijgen.
Slotbeschouwing
Op basis van mijn observaties uit de eerste week kan ik stellen dat Turkije meermaals ter sprake kwam. Toch ben ik van mening dat, gezien de omvang van de conferentie en de ernst van de mensenrechtenschendingen in Turkije, dit onderwerp nog meer aandacht verdient.
Als stichting geloven wij dat we, met de kennis, ervaring en netwerken die we hebben opgebouwd met deelnemende staten en maatschappelijke organisaties, in toekomstige vergaderingen en conferenties een actievere rol kunnen spelen bij het onder de aandacht brengen van deze belangrijke kwesties.
Ömer
